küresel ısınma

SÜRDÜRÜLEBİLİR -BASİT YAŞAM- I


Dünyayı saran ekonomik, sosyal ve ekolojik krizin son elli yılda biriktirilmiş sorunları, tüm dünya gezegenini etkisi altına alarak, insanları, Küresel İklim değişikliği -olgusu- ile yüz yüze getirmiştir.

Son elli yılda gerçekleşen Sanayi Devriminin; ürettiği sosyal-ahlaksal değerler ve felsefeler neticesinde dünya globalleşme adı altında büyük, yoksul ve cahil bir köy haline getirilmiştir.

Her geçen günle birlikte etkilerini daha çok hissettiğimiz ve artık içinde bulunduğumuz küresel iklim değişikliğinin, ülkesel ve küresel bazda getireceği sorunlar veya -dönüşeceği hal- bilim adamlarınca da ekolojik sistemin karmaşık dinamiği ve çok boyutlu yapısı nedeniyle tam olarak tespit edilememektedir. Eldeki verilerle, küresel iklim değişikliğinin gelecek sanal projeksiyonları ve betimlemesi yapılabilmektedir. Küresel bazdaki anormal ısı artışları, sel felaketleri, yağış miktarlarındaki değişimler, bölgesel ürün yetersizlikleri, susuzluk ve çölleşme, buzulların erimesi, ormanların kaybı, türlerin yok olması, besin zincirlerinin kırılması v.s şeklinde verilerle-deneyimlerle, küresel iklim değişikliği hayatımıza girmiş durumdadır.

İklimlerin değişmesinin, insanlık medeniyetinin devamını sağlayan tarım, enerji, yerleşik hayat, içme suları gibi kaynakları etkileyerek, açlığa, sefalete, kargaşaya ve savaşa neden olacağı tahmin edilmektedir. Teknolojik hayata bağımlılıklarından dolayı, medeniyetin en gelişkin olduğu yerler, deniz kenarında kurulan yerleşim yerleri ve nüfusu yoğun olan bölgeler sosyo-ekonomik, jeolojik olarak kısacası hayati derecede, küresel iklim değişikliğinden en fazla etkilenecek yerler olacaktır.

Sayısız bilim insanı tarafından araştırılan ve teori olarak bilim çevrelerine ve ilgili kuruluşlarına sunulan araştırmalar, raporlar; değişen iklimi açıklamaya çalışsa da, hiçbiri tek başına geçmişte yaşanan birçok dalgalanmayı yeterince açıklayamamaktadır. Bunun en önemli nedeni; iklim değişikliğinde etkili olan faktörlerin çok fazla oluşu ve bunların birbiri ile olan karmaşık ilişkileridir. Küresel ısınma ve iklim değişikliğini açıklamaya çalışan belli başlı teorilerden bir tanesi “Fosil Yakıt Kaynaklı Teori”dir. Diğeri de gamma ışıması patlamalarını temel alan ve küresel ısınmayı bu dayanaktan hareketle açıklamaya çalışan Sekar-John/Velikovsky Teorisidir.
Gezegenimiz yaklaşık 13 bin sene önce istikrarlı bir iklim kuşağına girmiştir. İklimin istikrarlı olması gezegen yüzeyinde bir medeniyetin yeşermesine fırsat tanımıştır. Gezegenimizde istikrarlı bir iklimin oluşmasına, Golf Stream da denen Büyük Okyanus Akıntısı neden olmaktadır. Küresel ısınma nedeniyle, son elli yılda Atlantik’te eriyen buzulların tatlı soğuk suları, Büyük Okyanus’a akmakta ve karışmaktadır. Buzullardan gelen bu akıntı Büyük Okyanus Akıntısı’nı etkilemekte ve yavaşlatmaktadır.

Bilim insanları, iklimi istikrarlı kılan okyanus akıntısının eskisi gibi güçlü olmadığını tespit etmişlerdir. Büyük Okyanus akıntısının yavaşlaması iklimlerin istikrarlı davranmasını olumsuz yönde etkileyen en temel unsurdur. Büyük Okyanus akıntısının yavaşlamasının, küresel bazda iklim değişikliklerine neden olduğu ve gezegensel sera etkisinin doğal dengesine gelmesi için önlemler alınmadığı takdirde yavaşlamaya devam edeceği tahmin edilmektedir.

Küresel iklim değişikliğini durdurmak veya ekolojiyi dengelemekle ilgili çalışmalar son derece yetersizdir. Yürütülmekte olan çalışmalar ise ülkelerin arasındaki çıkar çatışmaları-çıkarcı yaklaşımları, çeşitli tarihsel ve kültürel kimlikten gelen anlayış-davranış beklenti modelleri nedeni ile son derece yavaş ilerlemektedir.
Bunun en güzel örneği 2007 de Bali’de İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’nin 13., Kyoto Protokolü’nün de 3. Taraflar Konferansı’nda yaşanmıştır.
Bali Eylem Planı adı altında bir çalışma oluşturulmuştur. Fakat yapılan çalışma hemen başlayacak bir eylem kararından ziyade, konferansta görüşülen konular ve yapılacak anlaşmalar ile nereye gidileceğini gösteren ve başlangıcın başlamasına karar veren bir hazırlık çalışması niteliğinde kalmıştır.
Dünya ülke liderlerinin henüz küresel ısınmayı durduracak ne bir planlarının ne de eylemlerinin olmadığı, ne de gezegenimiz için birlikte hareket edebileceğimiz bir iradeyi geliştirmedikleri açıkça anlaşılmıştır.

Kısaca Bali’de olan; Dünya ülkelerinin nasıl bir fikir ve eylem birliğine varacaklarının usullerin de uzlaşmaya çalıştıkları seremoniden ibaret kalmıştır. Anlaşılması gereken henüz dünya üzerinde ki hiçbir lider gezegen, insanlık ve geleceğimiz için ciddi bir şey yapmaya karar vermiş değildir. Şimdiye kadar ülkelerin kendi inisiyatifleri ile küresel ısınmayı durdurma maksatlı bölgesel bazda yaptıkları çalışmalar ise son derece yetersiz ve bölgeseldir.
Ülkelerin küresel ısınmaya sebep olan ve küresel ısınmayı artıran gazları azaltması için alacağı önlemler ülkelere ekonomik olarak bir takım şeyler kaybettireceği açıkça gözükse de, küresel iklim değişikliğinin ve şimdiki üretim modellerini içeren ekonominin arasındaki ilişkiler karşılıklıdır. Ne kadar çok üretim, o kadar hızlı yaklaşan iklim değişikliği ve olumsuz etkileri olarak birbirini kovalamaktadır. Küresel iklim değişikliği ve etkileri dediğimiz zaman; yaklaşmakta olan su sorunları, toprak kaybından-yağmurların yer değiştirmesinden, kısacası kuraklıktan dolayı yaşanacak yiyecek sorunları, bu sorunlardan doğan göç ve göçle birlikte gelen salgın hastalıklar, asayiş, güvenlik, barınma ve insanlık dramlarını aklımızda tutmamız gerektiğini (psikolojik ve sosyolojik) unutmamak gerekir.




Dünya üzerindeki ülkelerde üretim modelleri henüz fosil yakıta ve çevreyi kirletmeye dayalı olduğu için ve sermaye sahibi şirketlerin ise tüzel kişiliğinden dolayı duyguları ve canlı bir yaşamı olmadığı için gezenin durumu- iklim değişikliği- gibi sorunlar için bir çözüm getirme gibi amaçları ve gündemleri bulunmamaktadır. Büyük devasa şirketler sadece -kar- amaçlı çalışan kuruluşlardır.
Ülkesel bazda istihdam, yoksulluk, politik v.s gibi bir sürü sorunla uğraşan devletlerde kendilerini liberalleşme adı altında sıcak sermayeye açtıklarından, büyük şirketlerin oyuncağı konumuna düşmüşlerdir.
Ülkeler halklarının refahını ve ülkelerinin kalkınmasını isterken, sermaye guruplarının istediklerine ve ülkelerindeki çevreyi ve insanların emeğini sömürmelerine göz yummakta ve küresel iklim değişikliğini önleyecek ve karbon salınımlarını minimuma indirecek tedbirleri almakta gönülsüz davranmakta ve olabildiğince en son önlemleri alan - hareket geçen ülke olmayı istemektedirler.
Ülkelerin ve insanların anlaması gereken; ekonomide ve ekonomide -kar- elde etme hedefinin ve gündeminin, bir sonunun olmadığıdır. Fakat ne yazık ki; gezegenin kaynakları ve dengeleri ile ilgili bir sona yaklaşılmaktadır.

İnsanlık olarak geldiğimiz noktada; ekonomik krizde ve iklim değişikliği krizinde temel olarak ele alınması gereken konu ve kriter İNSAN olmalıdır.

Ekonomide; kar, kalkınma, gibi kelimelerin geçtiği çözümlerin insan için bir çözüm getirmeyeceğinin artık anlaşılması gerekmektedir.

Hedefine; gezegeni, ekolojiyi, insanı, hizmeti, anlayışı, paylaşmayı desteklemeyi, işbirliğini alan ekonomik görüşler, anlayışlar, yaklaşımlar, gezegeni ve ülkeleri içinde bulunduğu ekonomik krizden ve iklim değişikliği sürecinden belki bir ihtimal çıkarabilecek, çözümler olabilir.
Küresel ısınmaya çare olacak çözümlerin ortaya çıkması için ve akabinde uygulamaya konulabilmesi için ilk olarak yapılması gereken şey insanların küresel ısınma ve gezegene olmakta olan ile ilgili ciddi bir şekilde bilgilendirilmesi ve bilinçlendirilmesi gerekmektedir.
Çünkü insan; gezegene ve yaşamına tam olarak ne olduğunu anlamadan, tüm bu çözümleri neden üreteceğini, neden sahip çıkacağını ve neden uygulaması gerektiğini bilemez ve anlayamaz. Ne yaşamına sahip çıkabilir ne de gezegenine. Dolayısıyla değişimin devamını getiremez. İnsanın bir şeyi anlaması içinde bütünü görmesi ve bütünün içindeki kendi konumunun kavrayışını edinmesi gerekir.

İnsanlar gezegensel ısınmadan; evlerine girip kapıyı kapattıktan sonra etkilenmeyeceklerine veya kurtulacaklarına inanıyorlar. İnsanları bilinçlendirmek ve bu konuda çaba harcamak çok şeyi değiştirebilir. İyileştirebilir.

İnsanın anlaması gereken şudur ki; “insan bir canlı olarak gezegendeki diğer canlı türleri ile birlikte; gezegen üzerindeki -Yaşama- aittir. Üzerinde yaşadığı gezegen ve gezegen üzerindeki her şey ile birlikte bir Bütündür.
İnsan her ne kadar gezegenden bağımsız bir varlığı varmış; gezegende ekolojik dengenin bozulması sonucunda yaklaşmakta olan iklim değişikliğinden ve felaketlerden kendisine zarar gelmeyecekmiş gibi duyarsız ve umursamaz davranıyor olsa da maalesef insanın gezegenden ayrı bir varlığı söz konusu değildir. İnsan gezegene aittir.”

Bu nedenle ülke liderlerinin ve gezegende yaşayan insanlar olarak bizlerin; her birimizin anlaması ve gündemimizde olması gereken; ekolojik dengenin bozulması sonucu, içinde bulunduğumuz iklim değişikliğinin getireceği ekonomik kayıplar değil, gezegen üzerinde tükenmekte olan insanlık medeniyeti ve türümüz olmalıdır.

Özetle küresel ısınma sonucunda yaşanacak olan iklim değişikliğinin temelinde neden olarak ekonomi, ekonomik eğilimler, ekonomik felsefeler yatmaktadır.
Çözüm üretebilmek için; ekonominin; iklim değişikliğinden nasıl etkileneceği değil, ekonominin her yönüyle nasıl doğaya uyumlu hale getirileceğidir. Veya yeni baştan nasıl kurgulanacağıdır.
Bunun için ise temel alınacak kriter -insan- kriteridir.
Şimdiki ekonomide insan –nesne- haline getirilmiştir. İnsan; nesne olmaktan çıkıp, tüm sistemlerin; sosyolojini, ekonominin, politikanın, teknolojinin öznesi haline geldiğinde, sistemlerdeki tüm sorunlar da çözülmeye, çözüm yolları bulunmaya ve sistem yeniden dengelenmeye başlayacaktır.



Yazan Nilgün Nart
24.06.2009 İstanbul / Turkiye
Strateji Dergisi -Jeopolitik- Temmuz sayısında yayınlanmıştır